Những thói quen gây thiệt hại danh mục đầu tư

Ảo tưởng “làm giàu nhanh” từ các câu chuyện trên thị trường

Thị trường luôn đầy những câu chuyện hấp dẫn: một người nào đó nhân tài khoản vài lần chỉ trong vài tháng, bắt đúng một cổ phiếu tăng trần liên tiếp, hoặc “đánh sóng” rất nhanh và hiệu quả. Những câu chuyện như vậy lan truyền cực nhanh và tạo ra một dạng thiên kiến nhận thức (survivorship bias), tức chúng ta chỉ nhìn thấy những người thắng lớn, nhưng không nhìn thấy hàng trăm hoặc hàng nghìn người khác âm thầm thua lỗ. Điều này tương tự như việc chúng ta hầu như chỉ nghe những câu chuyện thành công kỳ diệu ngoài kia (vì rất hiếm người thẳng thắn nhìn nhận và chia sẻ thất bại của họ). Điều nguy hiểm là khi các câu chuyện này lặp lại đủ nhiều, nhà đầu tư bắt đầu tin rằng làm giàu nhanh là điều bình thường trong thị trường.

Một phần từ trải nghiệm chính bản thân NĐT, chúng ta thường bắt đầu tham gia vào TTCK khi làn sóng đầu tư đang rất ‘hot’ (đương nhiên rồi vì 1 thị trường ảm đạm thì chỉ toàn nhận những lời chê bai chỉ trích chắc chắn không đủ hấp dẫn để thu hút đám đông) và do đó kịch bản lãi trong thời gian ngắn là kết quả phần lớn nhà đầu tư đạt được. Bắt đầu từ đây, một mô tuýp rủi ro được hình thành: chúng ta giao dịch nhiều hơn, chấp nhận rủi ro lớn hơn và liên tục tìm kiếm “cú trade tiếp theo”. Chính kỳ vọng phi thực tế này khiến giao dịch trở thành một vòng xoáy khó dừng lại.

Bạn có thể kiểm chứng lại bằng con số cụ thể của nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett, khi tỷ lệ xoay vòng danh mục (portfolio turnover) của ông chỉ 5-10%/năm phản ánh chiến lược đầu tư mua và năm giữ của ông, thậm chí tận 5 năm mới có 1 quyết định lớn! Ông chỉ bán các cổ phiếu trong trường hợp các nguyên tắc cơ bản (fundamental factors) của doanh nghiệp thay đổi đáng kể, và trái ngược hoàn toàn với các nhà giao dịch ngắn hạn hoặc trader.

Chi phí giao dịch và margin âm thầm bào mòn lợi nhuận

Một yếu tố rất thực tế nhưng thường bị bỏ qua là chi phí giao dịch. Mỗi lần mua bán đều đi kèm phí, thuế, và nếu sử dụng margin còn có thêm chi phí lãi vay. Khi tần suất giao dịch càng cao, tổng chi phí này càng lớn và âm thầm ăn vào lợi nhuận. Nhiều nhà đầu tư có thể đúng về xu hướng thị trường, nhưng vì giao dịch quá nhiều nên phần lợi nhuận nhỏ lẻ bị bào mòn dần theo thời gian. Điều này tạo ra một nghịch lý: càng giao dịch nhiều để “tối ưu hóa lợi nhuận”, tài khoản lại càng khó tăng trưởng bền vững. Nếu nhìn lại lịch sử giao dịch của nhiều tài khoản cá nhân, có thể thấy rõ rằng phí giao dịch và margin đôi khi là đối thủ lớn nhất của nhà đầu tư, chứ không phải thị trường.

Cùng nhìn 1 ví dụ cụ thể, với mức phí giao dịch 0.15% (đây là mức gần như thấp nhất trong loại non-zero fee toàn thị trường). Mua cổ phiếu A và bán, bạn sẽ gánh chịu các khoản sau 0.15% phí mua + 0.15% phí bán + 0.1% thuế bán và do đó tổng cộng sẽ là 0.4%. Một nhà đầu tư thường xuyên ‘đảo danh mục’ với tần suất giả sử 1 tháng/lần (đây chỉ là mức rất bình thường, thậm chí nhiều NĐT có tần suất gấp 2-3 lần mức này). Với 12 lần turnover, tức mua & bán danh mục, phí hàng năm là 4.8%, nếu cộng cả lãi margin, dao động từ 9% đến 14% tùy công ty, tài khoản nhà đầu tư hàng năm ‘bốc hơi nhẹ’ ít nhất gần 14%, tương đương 2 lần lãi suất tiết kiệm, và thậm chí hiệu suất của đầu tư huyền thoại Warren Buffett cũng chỉ quanh 20%/năm. Nhìn một ví dụ đơn giản có thể hiểu được vì sao phần lớn nhà đầu tư cá nhân thường thua lỗ là vậy.

Tác giả: Khánh Nguyễn

Mời quý NĐT đón đọc series tiếp theo – ‘Làm sao để tồn tại trên TTCK Việt Nam’

Ngoài ra, nếu bạn là một nhà đầu tư mới cần tìm hiểu về cách đầu tư chứng khoán, hãy truy cập ngay website “MASTER ACADEMY - HỌC CÙNG MAS, TRỞ THÀNH MASTER” để tham gia các khóa học từ cơ bản đến nâng cao nhằm nâng cao kiến thức đầu tư và kinh nghiệm thực tế từ các chuyên gia của CTCK Mirae Asset.”

Để mở tài khoản chứng khoán, truy cập: MỞ TÀI KHOẢN GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TẠI MIRAE ASSET ONLINE

Chúc bạn thành công!