GIẢI MÃ NGÀNH TỶ ĐÔ ( BÀI 2) - VŨ KHÍ CHIẾN LƯỢC

CASA cao – khi chi phí thấp ‘cân’ mô hình kinh doanh

CASA (Current Account Savings Account) là tổng tiền gửi thanh toán và tiết kiệm không kỳ hạn – nơi khách hàng gửi tiền chủ yếu để giao dịch chứ không phải để hưởng lãi. Vì gần như không phải trả lãi (hoặc trả rất thấp) cho nguồn vốn này, ngân hàng nào có CASA càng cao thì chi phí vốn bình quân (COF – Cost of Funds) càng thấp. VCB, MBB và TCB là ba đại diện tiêu biểu, đều duy trì tỷ lệ CASA thuộc nhóm dẫn đầu hệ thống trong nhiều năm liền.

Điều thú vị là lợi thế này không dừng lại ở COF thấp, mà lan tỏa như một chuỗi domino tích cực. COF thấp cho phép ngân hàng cho vay ra với lãi suất cạnh tranh hơn mà vẫn giữ được NIM tốt, từ đó có quyền chủ động chọn lọc tệp khách hàng có hồ sơ rủi ro thấp – thay vì phải “vơ vét” khách hàng để bù đắp chi phí vốn cao. Khách hàng rủi ro thấp đồng nghĩa với chi phí dự phòng tín dụng thấp hơn theo thời gian, và khoản tiết kiệm này lại được cộng dồn trực tiếp vào lợi nhuận – tức hưởng lợi kép, chứ không chỉ một lần. Ngoài ra, nguồn CASA thường ổn định và ít nhạy cảm với biến động lãi suất thị trường hơn tiền gửi có kỳ hạn, nên thanh khoản của ngân hàng cũng vững vàng hơn trong các giai đoạn căng thẳng. Nói cách khác, CASA cao tạo ra một vòng xoáy tích cực tự củng cố: chi phí thấp – rủi ro thấp – lợi nhuận cao – thanh khoản tốt, và vòng xoáy này càng chạy lâu thì khoảng cách với các ngân hàng có CASA thấp càng nới rộng. Đây là lí do vì sao các ngân hàng nằm ‘chiếu dưới’ với CASA thấp hơn 10% hầu như luôn luôn bị bỏ lại phía sau ở gần như tất cả các tiêu chí như tăng trưởng lợi nhuận, hiệu quả hoạt động và cả mức nền định giá.

Vì sao không phải ngân hàng nào cũng xây được CASA cao

Nếu CASA tốt đến vậy, tại sao không ngân hàng nào cũng làm được? Vì CASA không phải một sản phẩm có thể copy trong một sớm một chiều, mà là kết quả của hành vi khách hàng được nuôi dưỡng qua rất nhiều năm, gắn liền với ba yếu tố: mạng lưới, hệ sinh thái, và thói quen giao dịch hàng ngày.

Vietcombank là ví dụ điển hình của lợi thế lịch sử. Ra đời từ ngân hàng ngoại thương quốc doanh, VCB sở hữu mạng lưới chi nhánh phủ khắp, uy tín thương hiệu tích lũy hàng chục năm, cùng lượng lớn khách hàng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các đơn vị nhận lương qua tài khoản. Khi hàng triệu người lao động nhận lương hàng tháng qua một ngân hàng, số dư không kỳ hạn trong tài khoản của họ tự động trở thành nguồn CASA gần như miễn phí và cực kỳ bền vững cho ngân hàng đó.

MB (MBB) lại đi theo một con đường khác: tận dụng hệ sinh thái đặc thù gắn với khối quân đội, Viettel và các tập đoàn nhà nước lớn, đồng thời đầu tư mạnh vào chuyển đổi số với ứng dụng MBBank thu hút lượng lớn khách hàng cá nhân trẻ tuổi. Giao dịch số càng nhiều, tiền càng “nằm lại” trong tài khoản thanh toán lâu hơn thay vì bị rút ra ngay, và đó chính là cách CASA được nuôi dưỡng trong thời đại số.

Techcombank thì chọn chiến lược hệ sinh thái đầu tư – bất động sản, hợp tác sâu với các chủ đầu tư lớn để quản lý dòng tiền dự án, đồng thời là ngân hàng tiên phong miễn phí chuyển khoản để giữ chân dòng tiền nhàn rỗi của khách hàng cá nhân có thu nhập cao và doanh nghiệp lớn ở lại trong tài khoản thanh toán. Điểm chung của cả ba ngân hàng này là: CASA cao không đến từ lãi suất hấp dẫn, mà đến từ việc trở thành “trung tâm dòng tiền” trong đời sống tài chính hàng ngày của khách hàng – một vị thế cần rất nhiều thời gian, vốn đầu tư công nghệ và quan hệ đối tác để xây dựng, nên các ngân hàng đi sau rất khó rút ngắn khoảng cách trong ngắn hạn.

Thương hiệu – Uy tín tạo niềm tin

Trong một ngành mà sản phẩm cốt lõi (tiền) hoàn toàn giống nhau giữa các ngân hàng, thương hiệu chính là yếu tố giúp khách hàng và nhà đầu tư phân biệt “ai là ai”. Ba cái tên VCB, ACB, TCB là ba định vị thương hiệu hoàn toàn khác biệt trong tâm trí thị trường.

VCB gắn với hình ảnh chuẩn mực, an toàn tuyệt đối và vị thế ngân hàng quốc doanh hàng đầu – lựa chọn “mặc định” của khách hàng ưu tiên sự an tâm hơn lãi suất. ACB được nhìn nhận là ngân hàng bán lẻ thận trọng, quản trị rủi ro kỷ luật, phục vụ nhóm khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ có mức độ trung thành cao qua nhiều chu kỳ kinh tế. Techcombank lại định vị ở phân khúc khách hàng có tài sản cao, gắn với hình ảnh đổi mới, công nghệ và hệ sinh thái tài chính toàn diện.

Ở nhóm còn lại, HDBank hay VPBank xây dựng thương hiệu gắn với sự năng động, tốc độ tăng trưởng và khẩu vị rủi ro cao hơn để mở rộng thị phần nhanh, trong khi một số ngân hàng có lịch sử đổi chủ sở hữu liên tục lại chưa định hình được một bản sắc thương hiệu rõ ràng, dẫn đến việc thị trường thường định giá nhóm này ở mức chiết khấu so với phần còn lại của ngành.

CASA và thương hiệu – hai mặt của cùng một con hào

Nhìn lại, CASA cao và thương hiệu mạnh không phải hai yếu tố tách rời, mà củng cố lẫn nhau: thương hiệu tốt giúp thu hút CASA rẻ, và CASA rẻ giúp ngân hàng có dư địa đầu tư trở lại cho thương hiệu, công nghệ và trải nghiệm khách hàng. Đây chính là “con hào kinh tế” (economic moat) đúng nghĩa của ngành ngân hàng – thứ mà đối thủ khó lòng sao chép nhanh, bất kể họ có bao nhiêu vốn. Với nhà đầu tư theo trường phái giá trị, hiểu được ngân hàng nào đang sở hữu con hào này, và con hào đó có đang được củng cố hay xói mòn theo thời gian, chính là câu hỏi cốt lõi trước khi định giá bất kỳ cổ phiếu ngân hàng nào.

Tuy nhiên, một lợi thế cạnh tranh mạnh không có nghĩa là không có rủi ro. Ở số tiếp theo, chúng ta sẽ cùng nhìn sang mặt trái của ngành: những rủi ro tiềm ẩn có thể âm thầm bào mòn lợi nhuận và chất lượng tài sản của ngay cả những ngân hàng đầu ngành.

Tác giả: Khánh Nguyễn

Mời quý NĐT đón đọc Bài 3 trong series – ‘Rủi ro tiềm ẩn’

Ngoài ra, nếu bạn là một nhà đầu tư mới cần tìm hiểu về cách đầu tư chứng khoán, hãy truy cập ngay website “MASTER ACADEMY - HỌC CÙNG MAS, TRỞ THÀNH MASTER” để tham gia các khóa học từ cơ bản đến nâng cao nhằm nâng cao kiến thức đầu tư và kinh nghiệm thực tế từ các chuyên gia của CTCK Mirae Asset.”

Để mở tài khoản chứng khoán, truy cập: MỞ TÀI KHOẢN GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TẠI MIRAE ASSET ONLINE

Chúc bạn thành công!