ĐẦU TƯ HAY CÁ CƯỢC (PHẦN 1)

1. Bạn ra quyết định đầu tư dựa trên điều gì?

      Đầu tiên là một vấn đề tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất quan trọng mà chúng ta hay xem nhẹ, đó là quyết định đầu tư. Lần cuối cùng bạn đặt lệnh mua 1 mã chứng khoán là khi nào, bạn có nhớ rõ quyết định đó đến từ điều gì không: phân tích các chỉ số tài chính của mã ABC đó, phân tích kỹ thuật, đọc báo cáo khuyến nghị của các công ty chứng khoán, mua theo ‘ai đó’ (bạn bè, diễn đàn, môi giới phím…) thậm chí có không ít NĐT giao cả tài khoản của mình cho môi giới để đặt lệnh giúp họ. Khoan bàn về chất lượng của các dạng ‘phím hàng’ này cũng như các rủi ro và xung đột lợi ích tiềm ẩn, bạn có bao giờ tự đặt câu hỏi tiền bạc mà bao nhiêu thời gian cùng bấy nhiêu công sức bạn tích cóp được, sao bạn lại quyết định một cách ‘dễ dãi’ và hời hợt như vậy không?

            Nhìn lại một cách thực tế, phần lớn quyết định đầu tư của NĐT xuất phát từ hai chữ ‘niềm tin’, và vấn đề chính là ở đây. Chúng ta tin vào người khác vì nghĩ ‘họ biết nhiều hơn mình’, chúng ta tin rằng ‘lần này nhất định sẽ khác’, hoặc đơn giản một câu khi nhiều NĐT được hỏi vì sao họ chọn mã cổ phiếu đó, câu trả lời chỉ là ‘mã đó tốt mà (?!)’. Chỉ cần nhìn lại quy trình đơn giản đến mức sơ sài này, tôi nghĩ bạn chắc hẳn sẽ muốn ‘double check’ lại suy nghĩ của mình cho lần vào lệnh kế tiếp.

            Tiếp đến, giả sử người đưa ra lời khuyên là đáng tin cậy, có năng lực đầu tư tốt và có luận điểm vững vàng trong khuyến nghị của họ. Tức là nói nôm na chất lượng của ‘quy trình’ ra khuyến nghị đầu tư là hoàn hảo thì cũng không gì có thể đảm bảo cổ phiếu đó sẽ tăng, vì có 1001 lý do nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta hay bất cứ ai chi phối thị trường, ngăn cho các cổ phiếu đừng giảm, phiên giao dịch ‘Cá tháng tư’ 01-04-2025 là một ví dụ rất điển hình khi gần như 98% cổ phiếu giảm kịch sàn khiến VN-Index giảm 88 điểm (-6.68%). Câu hỏi đặt ra kế tiếp là “bạn sẽ làm gì, hay bạn đã bao giờ nghĩ đến tình huống cực đoan này chưa?” (thực tế gần như mỗi năm TTCK Việt Nam đều chứng kiến những đợt sụt giảm mạnh gây thiêt hại nặng cho NĐT, vì đây là tính chất đặc trưng trong biến động của thị trường cận biên!)

2. Kế hoạch của bạn là gì, và bạn có tuân thủ 100%?

      Khi được hỏi, đa số NĐT đều trả lời khá chắc chắn ‘tôi có kế hoạch’ hoặc ‘tôi có nguyên tắc’ nhưng tôi dám chắc gần như 99% các kế hoạch này chỉ tồn tại trong đầu hoặc cái mà chúng ta nghĩ là nguyên tắc lại rất đơn giản ‘lên mức giá XYZ thì bán, thủng hỗ trợ thì cắt’. Thực tế, khi cổ phiếu đang tăng tốt và gặp 1-2 phiên điều chỉnh, NĐT thường bán ‘chốt non’ vì không muốn mất phần lãi và khi cổ phiếu giảm, họ gần như hiếm khi nào tuân thủ mức dừng lỗ đã đặt ra (tỷ lệ giữ kỷ luật này là cực kỳ thấp và chỉ thuộc về những NĐT rất giàu kinh nghiệm và tôn trọng thị trường!), cho đến khi khoản lỗ trở nên mất kiểm soát (ví dụ trên 20%) họ rơi vào trạng thái ‘lì’ hoặc ‘gồng lỗ’ với tâm lý ngây thơ chưa bán là chưa lỗ hoặc bị chi phối bởi 1 sự huyễn hoặc rằng giá cổ phiếu rồi sẽ trở lại đỉnh cao cũ, tất nhiên là có trường hợp này, nhưng không thể chắc là khi nào, có thể vài tháng, vài năm hoặc không bao giờ!

Để giúp bạn có cái nhìn sâu hơn một chút và dễ tự quan sát, đối chiếu sau này, trước khi đặt 1 lênh mua hoặc bán hoặc với 1 quyết định đầu tư, bạn cần nghiêm túc trả lời bản thân những câu hỏi sau:

• Vì sao bạn lại đưa ra sự lựa chọn này, luận điểm nào, chúng có thật sự vững chắc?
• Sai ở đâu, yếu tố nào bị vi phạm thì sẽ bán?
• Tỷ trọng cho mã này là bao nhiêu, có dùng margin trong trường hợp này không?

      Những dạng tiêu chí này, rất đơn giản để có thể tự lập kế hoạch, nhưng một điểm ta cần lưu ý, và rất quan trọng, đó là nếu mọi thứ diễn ra theo kỳ vọng, thì kế hoạch sẽ rất dễ được thực hiện một cách tuân thủ. Ngược lại, kế hoạch bị phá sản khi tài khoản bị thử thách, những câu tự trấn an sẽ thường xuất hiện trong đầu NĐT, đại loại ‘chắc thị trường chỉ rung lắc’, ‘đợi một tí sẽ hồi thôi’ hoặc thường nhất là ‘bán lỡ nó tăng lại như lần trước thì sao’ và rồi chúng ta sẽ để danh mục và tài sản cứ thể giảm, tới một mức độ nào đó chúng ta chấp nhận ‘gồng lỗ’ luôn, một trạng thái chối bỏ thực tại để thẳng thắn tìm nguyên nhân và rút ra bài học khắc phục cho lần sau.

Mời bạn đón đọc Bài 2 "Cảm xúc - kẻ tử thù của nhà đầu tư"

Tác giả: Khánh Nguyễn

Ngoài ra, nếu bạn là một nhà đầu tư mới cần tìm hiểu về cách đầu tư chứng khoán, hãy truy cập ngay website “MASTER ACADEMY - HỌC CÙNG MAS, TRỞ THÀNH MASTER” để tham gia các khóa học từ cơ bản đến nâng cao nhằm nâng cao kiến thức đầu tư và kinh nghiệm thực tế từ các chuyên gia của CTCK Mirae Asset.”

Để mở tài khoản chứng khoán, truy cập: MỞ TÀI KHOẢN GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TẠI MIRAE ASSET ONLINE

Chúc bạn thành công!